النگوی طلا

جول فیلپ (!!Hey JOEL) نویسنده و خبرنگار جوان استرالیایی است که در آدلاید به دنیا آمده است.

او در معرفی خود می گوید:
« جول فیلپ به خاطر کار و درسش سراسر استرالیا و اروپا را گشته است. مدتی در بریتانیا تحصیل کرده است. در آن دوران با چهارده دانشجوی دیگر هم خانه بوده که در همه چیز با هم شریک بودند - با هم می خوردند، می نوشیدند و دوشک هایشان را به هال می بردند تا یکجا بخوابند! حالا به استرالیا برگشته تا دوره ی کارشناسی ارشد خبرنگاری را تمام کند و بعد باز راه سفر بگیرد و دنیا را بیشتر ببیند و بیشتر یاد بگیرد.
جول خبرنگاری را دوست دارد چون روزنامه نگاری بی شباهت به نویسندگی نیست. در هر دو کار باید روایتی روشن و واضح داشت. در ضمن خبرنگار با رویدادهای واقعی سرو کار دارد.
در دو ماه گذشته*، او با همه نوع آدمی مصاحبه کرده است: سیاستمداران، کشاورزان، میلیونرها، فعالان حقوق بومیان، مدیران ارشد و غیره و غیره. همچنین در این مدت او از قلمروی شمالی استرالیا و ایالت کوئینزلند و نیز از ایالت خودش، استرالیای جنوبی، گزارش هایی تهیه کرد.
جول امیدوار است همچنان که بیشتر می بیند و می آموزد، نویسنده ی بهتری شود.»

داستان کوتاه النگوی طلا در مجله ی ادبی Wet Ink، شماره ی 17، دسامبر 2009 نشر شده است.



النگوی طلا
جول فیلپ

من کمونیست هستم، پس برایم آسان نیست، اما چون دوستش دارم، کیف پولم را بیرون می کشم و کاغذهای رنگ پریده، بال زنان روی زمین پخش می شوند.

موهایش را پشت گوشش می فرستد و خم می شود روی فرش تا در جمع کردن شان به من کمک کند. کفش های آبی و جوراب مشکی اش را پوشیده. در حالی که زانویش زیر بغلش است، از من بوسه ای می چیند. سرتا پا لبخند و زیبایی است اما می دانم در آن لحظه به چه فکر می کند، به رسید های قدیمی. به نظرش کار بیهوده ای است که من کیف پولم را پر می کنم از عکس ها و رسید هایی که با دوستانم از باغ وحش گرفتیم. در حالی که در کف فروشگاه تیفانی مشغول گفت و گوی بی کلام مان هستیم، فروشنده نگاهمان می کند، دو تا جوان عاشق. دوست دخترم می گوید بندازشان دور، اینها فقط یک مشت کاغذند، آدم ها و مکان ها را که برنمی گردانند. و من مطمئنم که می دانست. همیشه باخته بود.

ما دوباره می ایستیم و خود را میان بازنشسته گان فریب خورده ای می بینیم که شادمانی را در زیورهای ظریف و کوچک سنگی جستجو می کنند. کارت پس انداز بانکی ام را روی پیشخوان می کوبم. صدای وزوز از سر گرفته می شود. او زینتی اش را انتخاب کرده: یک النگوی طلای نُـه عیار. زیاد نرم نیست. بیست دقیقه بود که با توجه به بودجه ی دانشجویی ام بر سر قیمت چانه می زدم. بعد از وارد کردن رمز کارت می دانم که تقریبن از هر لحاظ فقیرتر هستم.

اما او النگو را روی مچش می لغزاند و در هوا می رقصاند. می گوید دوستم دارد و هیچ وقت النگو را از دستش بیرون نخواهد آورد. مرا می رقصاند و در خیابان دستانش را در هوا رقص و تاب می دهد در حالی که من رسید دیگری را درون کیف پولم می لغزانم. می گوید در تالار رقص النگو در دستش می ماند و سر میز شام در اسپلاند هم و حتی وقتی در اتاقمان در ساختمان بلند هتل خوابیده ایم، النگو را از دستش بیرون نخواهد آورد.

پس این اشراق کوچک من است. حالا می فهمم. حالا می دانم که این هاله ی دور مچ که او با چشمان آبی اش ستایش می کند، نوستالژی کوچک اوست. این النگو فقط یک استوانه ی مسی طلا پوش نیست، گرچه دستش را سنگین می کند، مثل کیف من که در جیبم است، با این حال او هم النگو را نگه می دارد و مرا همان طور در شهر می گرداند. و اگر قرار است این طور باشد، و اگر می خواهم همچنان دوستش بدارم و دنیایش را با این خاطرات مادی پر کنم، مارکس باید منتظر بماند.

* در دو ماه گذشته، استرالیا درگیر مناظره ها و مباحث انتخابات نخست وزیری بود و در جریان این رویداد خبرنگاران مسایل بسیاری را در رسانه ها مطرح کردند.

3

حوض بزرگی بود که ترک خورده بود، کهنه و کثیف بود. حوض خالی بود. ته حوض، در پریدگی و بریدگی سیمانی اش که چند تا ترک در آن به هم می رسیدند، کمی آب جمع شده بود. من بودم. آب بودم. نمی دانم آب باران بودم یا باقی مانده ی آب خودِ حوض که هنوز کامل بخار نشده. فقط یادم هست که آرام نبودم. مادرم زنی بود ایستاده بر لب حوض. تماشایم می کرد. آرام نبودم چون قرار بود از آن جا بروم. قرار نبود بخار شوم. احتمالن قرار بود فواره بزنم و از حوض به بیرون بجهم. شاید هم قرار بود از دل حوض به عمق زمین بروم و به جریانِ آبی بپیوندم. می دانم که پر از انرژی بودم. نمی جوشیدم. اما پر از انرژی بودم.

مادرم لب حوض ایستاده بود. گفت نمی توانی بیرون بیایی. از تخت بیمارستان برخاستم. پابرهنه راه می رفتم. فقط برای این که خلاف گفته اش عمل کرده باشم. در میان راهرو راه رفتم، سرم گیج رفت و استفراغ کردم. پوستم رنگ نداشت. افتادم، ریختم.

2

...
پول، این پول مادر سگ، این است که کارها را می تواند خیلی زود رو به راه کند. تف، تف به این وضع. تف به ما که مثل خر توی گل مانده ایم. کی می تواند تعیین کند که رنج بی پولی در این وضعیت برای من سنگین تر است یا رنج بیماری برای فلانی.

خواب می بینم. همیشه خوابم و خواب می بینم. می خوابم و بیدار می شوم. می خوابم و بیدار می شوم. می خوابم و خواب می بینم. خواب می بینم که منتظر چیزی هستم. همیشه در خوابهایم منتظرم به چیزی برسم یا چیزی به من برسد یا چیزی را به من بدهند. در این خوابها و در این انتظارها گاهی کسی هم با من هست. دوستی، خواهری. انتظارها هم انتظارهای عادی هستند. مثلن گرسنه ام و سفارش غذا داده ام. در خواب مراحل تهیه ی غذا را با انتظار می بینم و وقتی قرار است که غذا سرو شود، از خواب بیدار می شوم. یا منتظر اتوبوس هستم و تمام لحظه ها و اضطراب های انتظار و دیر رسیدن را حس می کنم اما وقتی اتوبوس می رسد و قرار است نتیجه ی انتظار را ببینم تا خیالم راحت شود، از خواب بیدار می شوم. این چند باری هم که او را در خواب دیده ام، همین طور بوده. منتظر بوده ام تا با هم خلوت کنیم و راز و نیاز اما وقتی آن لحظه رسیده، از خواب بیدار شده ام. گویا ضمیر من باور دارد که به چیزی نمی رسم.

...

دیروز او بی دلیل با خشم و نفرتی عجیب با من رفتار کرد. هر وقت با او حرف می زدم با فریاد می گفت: «چه می دانم. گمشو بیرون از اتاق.» یا «نه! نیست. گمشو برو بیرون.» یا وقتی می خواست حمام کند و من در حمام مشغول پاک کردن جلای ناخنم بودم ( سه هفته بود که روی ناخن هایم جلا داشتم. یک روز تمام با دیدن بلندی ناخن هایم، هوس جلا دادنشان مرا رها نکرده بود.) بی مقدمه گفت: « گمشو بیرون می خواهم حمام کنم.» من هم گفتم خب بکن. من تا کارم تمام نشود، نمی روم. گفت «اینها را ببر بیرون کارت را تمام کن.» گفتم نه . گفت «خودم می برم.» و قوطی اَسِتن را از پیشم برداشت و برد بیرون. من اما از جایم تکان نخوردم. خیلی احساس اهانت می کردم. تمام این حرف ها را با فریاد به من می گفت. و من تلاش می کردم در مقابل عصبیتش با آرامی و خونسردی رفتار کنم تا چنین القا کنم که برایم اصلن اهمیتی ندارد اگر او همان لحظه از فریاد و خشم، خودش را جر بدهد. مقابل آینه مشغول بازی با موچین و ابروهایم شدم. آمد داد زد « گمشو دیگه». هیچ نگفتم. چنان با اهانت و غضب داد می زد که صدای مادرش بلند شد. پرسید تو با کی داری اینطوری حرف می زنی؟ او گفت این مثل بچه ها لج کرده و نمی رود بیرون تا من حمام کنم. و خلاصه بحث بین آن دوتا در گرفت. مادرش گفت آدم با سگش هم اینطور رفتار نمی کند. او گفت «چون اون سگ است. اما این حتی سگ هم نیست.» و همین طور ادامه دادند. تا بالاخره مادرش کوتاه آمد و گفت من از دست شماها خسته شده ام. احترام به هم را نمی فهمید.

من بغض کرده بودم در حمام ولی تظاهر می کردم که خونسردم و دارم با موچین ابروهایم را مرتب می کنم.
...

امروز صبح صحنه ی دیروز را در ذهنم ویرایش و بازسازی می کردم. با این کار احساس خوبی به من دست می داد. اغلب این کار را می کنم وقتی ناراحت هستم. او سر من فریاد می کشد که گم شوم. من نمی روم و برسرش فریاد می کشم. او دوباره با خشم محکم سر من را می کوبد به لبه ی دستشویی. سرم خونین می شود. هیچ توان و امیدی برای دفاع از خود ندارم و به همین دلیل تسلیم خشونت او هستم. بعد من همان طور گیج می دوم به طبقه ی پایین. قصد دارم خودکشی کنم. از در می دوم به بیرون توی خیابان و چون خیابانِ ما یک خیابان اصلی است و ماشین زیاد از آن می گذرد، یکی با سرعت به من می کوبد و پرت می شوم به گوشه ای. اما در ذهنم به خود می گویم من نمی میرم. چون متاسفانه بدبخت تر از آنی هستم که خوشی مردن به سراغم بیاید. من معلول و له شده، در بیمارستانم. چون سرعت ماشین آنقدرها زیاد نبوده. خانه ی ما درست پیش از یک میدان کوچک است و ماشین ها پیش از رسیدن به میدان، سرعت شان را کم می کنند تا اگر لازم شد به ماشین های دیگر راه بدهند.

حالا می خواهم به انگشتان کج و گوشتی دستم با ناخن های کوتاه نگاه کنم. با اهانت و تقبیح جسم خودم، هر نوع امیدی را در خود می کشم. خوب می شوم. خوب می شوم و باز آن زندگی را از سر می گیرم.

خود-توسری-لازم بوده ام

آن گرامیِ بی ریا، مرا به گیاه ضعیفی تشبیه کرده بود. خیلی خوشم آمده. خیلی. فکر کرده ام (که از این نوع به ندرت دست می دهد) و متوجه شده ام که چه دقیق است؛ من به راستی نه ریشه دوانده ام و نه ساقه و برگِ درست و درمانی گرفته ام. همان که بوده ام هستم. نه می توانم دو لاخ رشته ی ریشه مانندم را از جا بکنم و روان شوم و نه توان ماندن و درخت شدن دارم. بعد اسم اینجا را ببین. یعنی مُرده ی خود بزرگ بینی ام شده بوده ام. مُرده!

من این همه نیستم

و باز این اواخر یاد سعید باحال (ابوسعید ابوالخیر) افتادم. این شیخِ بسیار باحال از یکی از باحالان دیگر به نام ابوطاهر حرمی این طور حکایت* کرده:
«اندر حکایات یافتم که شیخ ابو طاهر حرمی _رضی الله عنه_روزی بر خری نشسته بود و مریدی از آن وی عنان (افسار) خر وی گرفته بود اندر بازار همی رفت یکی آواز داد که این پیر زندیق (بی دین) امد. آن مرید چون آن سخن بشنید از غیرت ارادت (شدت علاقه) خود قصد رجم (پرتاب سنگ) آن مرد کرد اهل بازار جمله بشوریدند. شیخ گفت مر مرید را اگر خاموش باشی من تو را چیزی آموزم که از این محن (غم ها) باز رهی. مرید خاموش بود. چون به خانقاه خود باز رفتند این مرید را گفت آن صندوق را بیار. چون بیاورد درزهایی (کیسه ها) بیرون گرفت و پیش وی افکند. گفت نگاه کن از همه کسی به من نامه است که فرستاده اند. یکی مخاطبه ی «شیخ امام» کرده است و یکی «شیخ زکی» و یکی «شیخ زاهد» و یکی «شیخ الحرمین» و مانند این و این همه القاب است نه اسم و من این همه نیستم. هر کس بر حسب اعتقاد خود سخن گفته اند و مرا القابی نهاده اند. اگر آن بیچاره نیز بر حسب عقیدت خود سخنی گفت و مرا لقبی نهاد این همه خصومت چرا انگیختی؟»

فلانی را صدا می کردند: خانم دکتر! خانم دکتر! من مانده بودم این خانم اگر دکتر است چرا طبابت نمی کند و اگر دکتر است چه تخصصی دارد. تا این که متوجه شدم این خانم شوهرش دکتر است و خودش معلم.
یا قربان صدقه ی فلانی می روند و خاک پایت شوم به راه می اندازند و بادمجان می چینند دور قابش و انجنیر می گویندش یا خان صاحب یا ...(به جان خودم بلد نیستم این القاب را گرنه اینجا نمونه زیاد می آوردم.) بعد معلوم می شود طرف چند سال قومندان بوده و از آن الکی ها و مادر به خطاها هم بوده که هنوز... اَه ، ولش کنید اصلن.
رفقا، بیایید از این آقا یاد بگیریم. اگر باور نداریم که فلانی استاد است، چرا فقط به حکمِ عرف و عام استاد خطابش کنیم؟ صاف و ساده نامی بهش بدهیم که والدینش بهش دادند. در حق هم لطفی بکنیم و نگذاریم به ناحق دچارِ بحران هویتی شویم. بد می گم؟

* منبع: اسرار التوحید فی مقامات شیخ ابوسعید ابوالخیر/ محمد بن منور از شاگردان شیخ ابوسعید ابوالخیر(البته این حکایت در ادبیات فارسیِ عمومی (احتمالن دوره ی دبیرستان یا پیش دانشگاهی) ایران هم آمده که من آنجا خوانده بودمش.)

راینر ماریا ریلکه - نامه هایی به یک شاعر جوان (3)

نامه ی سوم

ویارِجیو، نزدیک پیزا (ایتالیا)
23 آوریل 1903

آقای عزیز

نامه ای که بمناسبت عید پاک برایم فرستادید، خیلی خوشحالم کرد چون خبرهای خوبی از شما در آن بود و آنطور که شما از هنر عالی و دوستداشتنی یاکوبسن گفته اید، خاطرم را آسوده کرد که در راهنمایی شما و پاسخ به پرسشهای زیادی که دارید، اشتباه نکرده ام.

حالا کلید درِ «نیلز لاین»(1)را یافته اید. این کتاب پر از شکوه و معناست. هر چه بیشتر خوانده شود، از آن بیشتر میتوان گرفت، از نا محسوسترین عطرهای زندگی تا طعم پرقدرتِ بزرگترین میوه های آن. در آن چیزی نیست که در بازتاب مواج خاطرات، یافت نتوانیم، تجربه نکرده و با آن زندگی نکرده باشیم. هیچ تجربه ای بی اهمیت نیست و کوچکترین رویدادی همچون تقدیر شکافته میشود؛ خودِ تقدیر بمانند بافت وسیع و حیرت آوری است که هر تارِ آنرا دستی بینهایت ظریف گرفته و در کنار تار دیگری قرار داده که با صد ها تار دیگر در پیوند است. با خواندن این کتاب برای اول بار، شادمانی فوق العاده ای در خود حس خواهید کرد و در شگفتیهای بیشمار آن غرق خواهید شد گویا در رویای تازه ای هستید. اما میتوانم بگویم که حتی بعد هم، آدم این کتابها را دوباره و دوباره میخواند و باز با همان شگفتی. هیچ از قدرت اعجابش کم نمی شود و جادوی آن باز آدم را تسخیر میکند همانطور که بار اول کرده بود.

راینر ماریا ریلکه - نامه هایی به یک شاعر جوان (2)

نامه ی دوم

ویارِجیو، نزدیک پیزا(ایتالیا)
5 آوریل 1903

آقای عزیز
باید مرا ببخشید که تا امروز منتظر ماندید تا من با مسرت بیاد نامهء شما بتاریخ 24 فوریه بیفتم. در اینمدت بنده ناخوش بودم. بواقع بیمار نبودم، اما آن ضعف حین سرماخوردگی بر من عارض شده بود که مانع میشد دست بکاری ببرم. و بالاخره از آنجاییکه این ضعف تصمیم به ترک من نداشت، باین دریای جنوب آمدم که پیش از این هم برای حال من مفید بوده است. اما هنوز ناخوش هستم. میدانم که انتظار سخت است. لکن شما ناچارید این چند خط را بجای نامه ای که مایل بودم برایتان بنویسم، بپذیرید.

البته باید بدانید که بنده از هر نامهء شما خوشحال میشوم. بابت جواب نامه تان باید مرا ببخشید. یحتمل جوابهای من اغلب شما را قانع نمیکنند. چراکه ما بواقع و دقیقاً در ژرفترین و مهمترین امور، چنان تنهاییم که بگفتار نمی آید. خیلی چیزها باید پیش بیایند، خیلی چیزها باید جور شوند، ابر و مه و خورشید و فلک دست بدست هم بدهند تا یکنفر بتواند با موفقیت دیگری را راهنمایی کند.

بنده امروز فقط میخواهم دو مطلب دیگر را هم علاوه کنم:

گذار

من هم یک بابو داشتم که وقتی از او ماجرای خواستگاری و عروسی اش را با حاجیه اش می پرسیدم، ذوق می کرد و با علاقه تعریف می کرد که چطور حاجیه اش بر اسب نشسته بود و در آن روز چقدر زیبا بود. تعریف می کرد که چقدر حاجیه اش سفید و روشن بود و خنده هایش را در روز عروسی همیشه به خاطر دارد. حاجیه اش در این موقع از خجالت رنگ به رنگ می شد و مانع می شد تا بابو حرفهایش را تمام کند. ابهتش را جمع می کرد و با تشر به بابو می گفت « برو به حیاط. ببین باز این گربه ها چطور باغچه را رسوا کردند.» بابو عمدن می گفت «به چشم دلبندم». و می رفت. اما لحنش مرا از خنده منفجر می کرد.

لطافت بابو جراتم می داد تا از حاجیه اش بپرسم: «بی بی، تعریف کن. تو بگو چطوری بود عروسی تان؟» و بی بی با تظاهر به جدیت می گفت: « باور نکن. دروغ می گه. من اصلن رویم نمی شد که بخندم. اصلن خوش نبودم.»

بابویم دو سال پیش رفت. من خداحافظی نکردم. حالا بی بی ناخوش است. خیلی ناخوش است. می ترسم خیلی دلش بخواهد که برود.

در همین رابطه :

راینر ماریا ریلکه - نامه هایی به یک شاعر جوان (1)

نامه هایی به یک شاعر جوان مجموعه ای از ده نامه است که ریلکه به جوانی نوشته است که قصد داشت به ارتش آلمان بپوندد. نامش فرانتس کاپوس بود و نوزده سال داشت. او به ریلکه نامه می نوشت و از ریلکه می خواست شعرهایش را نقد کند و راهنمای او باشد. ریلکه زمانی که اولین نامه را نوشت 27 ساله بود. نتیجه ی نامه نگاری پنج ساله ی آنها، خودآموزِ باارزشی است برای هر کسی که می خواهد بداند هنرمند کیست و برای هنرمند شدن و انسان بودن به چه چیزهایی نیاز است. ریلکه در این نامه ها به مسایل زیادی اشاره می کند که هر کدام را می شود شکافت و تحلیل کرد، از شعر و تکنیک گرفته تا اشاره هایی به سکس. استفان میشل این مجموعه را به انگلیسی ترجمه کرده و من هم آن را از انگلیسی به فارسی برمی گردانم. برخلاف توصیه ی دوستم تلاش کردم ترجمه ام به شیوه ی نگارش و زبانِ سالهای 1280 تا 1300 شمسی نزدیک باشد (یک کم ماجراجویی در ترجمه بد نیست حتی اگر موفقانه نباشد). برای ترجمه چند نامه از محمد تقی بهار خواندم و چرند و پرندِ دهخدا را نیز(هنوز می خوانم). از دوست عزیزم متشکرم که با معلومات تاریخ ادبیاتش، بهار و دهخدا را همدوره ی ریلکه یافت و آثار آنها را برای آشنایی بیشتر با نثر آن دوران پیشنهاد کرد.


نامه هایی به یک شاعر جوان/ راینر ماریا ریلکه
نامه ی اول

پاریس
17 فوریه 1903


آقای محترم

دستخط شما را چند روز پیش دریافت کردم. مایلم از شما به خاطر باوری که به بنده دارید، تشکر کنم. این تنها کاریست که از من ساخته است. من نمی توانم در باره اشعار شما نظری بدهم چون با هر تلاشی برای نقد بیگانه ام. هیچ چیز همچون انتقاد وسعت یک اثر هنری را چندان ناچیز لمس نکرده است. کلمات انتقادی همیشه کمابیش منجر به سوءتفاهم میشوند. امور همیشه آنطور ملموس و بیان شدنی نیستند که معمولا دیگران ما را به باورشان تشویق می کنند. بیشتر تجربیات بیان ناشدنی اند، در فضایی روی می دهند که هیچ کلمه ای در آن وارد نشده است و بیان ناشدنی ترینِ آنها آثار هنریست؛ این هستی های رمزآلود که در کنار زندگیِ کوتاه و گذرای ما جاوید میمانند.

1

اتاق شاید چهارمتری بود. دو تا در آهنی داشت. دیوارها کثیف بودند. پنجره ای در کار نبود. گفته بودند اگر خودم داوطلبانه نروم، به پلیس زنگ می زنند. یک دوشک اسفنجی کنج اتاق افتاده بود. یک صندلی هم در کنج دیگر. تاریک بود. تنها چیز روشن در اتاق روکش سفیدِ دوشک بود. پرستار گفت بشین. در را بست. پرسیدم نمی شه بیرون منتظر بمانم؟ گفت می خواهی فرار کنی؟ آن چشم های درشتش ناخواسته تحقیرم کرد. کیفم را پرت کردم روی صندلی. یک دل سیر گریه کردم. وقتی دیگر پایم را به زمین نمی کوبیدم، گذاشتند بروم خانه. هر روز زنگ می زنند و احوالم را می پرسند. هر روز با خنده و صدای شاد می گویم خوبم. فقط یک اشتباه بود. با همه بگو بخندم را حفظ کرده ام. حتی شدیدتر می خندم. قهقهه می زنم از ته گلویم. از آن تهِ ته ، همانجا که وقتی به دنیا آمده بودم، گریه سر داده بودم. شدیدتر می خندم تا اگر کسی شکی دارد، برطرف شود. فقط یک اشتباه بود که فکر کردم اجازه دارم زندگی نکنم.